İklimlendirme SistemleriHavalandırma Sistemleri

Temiz Oda Nedir ?

ISO 14644-1 standartlarına göre içerisinde bulunan havadaki partikül sayısı kontrol edilen ve sınıflandırılan, oda içine girebilecek, oda içinde üretilebilecek ve birikebilecek partikülleri kontrol edecek şekilde tasarlanan, inşa edilen ve işletilen odalar temiz oda olarak adlandırılır.

Temiz odalar inşa edilirken partikül üretmeyen ve kolaca temizlenebilen malzemelerden oluşur. Temiz odada bulunan insanların giydiği özel kıyafetler ile insanlardan atılan partiküllerin ve mikroorganizmaların en aza indirilmesi sağlanır.

Temiz odalar günümüzde;

  • Yarı iletken üretimi,
  • Tıbbi cihaz üretimi,
  • İlaç endüstrisi,
  • Hastane,
  • Biyoloji
  • Biyoteknoloji,
  • Tarım ve gıda,
  • Elektronik baskı devreleri, sensörler,
  • Fotoğraf baskı, manyetik medya ürünleri,
  • Kimya,
  • Uzay ve savunma teknolojileri,
  • Otomotiv,
  • Lazer, optik, güneş enerjili cihazlar,
  • Bilgisayar üretimi gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Endüstriyel alanda ilk temiz oda İsviçreli bir saat üreticisinin çevresel temizlik ile ilgili endişelerinden ortaya çıkmıştır. Saat üreticisi, saatlerinin üzerinde çalışmadığı zamanlarda toz konmaması cam bir kavanoz ile kapatmıştır. Bu davranışın temiz odalar ile ilgili endüstriyel anlamda ilk çalışma olduğu düşünülebilir.

Temiz Odaların Sınıflandırılması

Temiz odaların farklı ülkelerde, farklı amaçlarla yapılmış bir çok sınıflandırması vardır. Federal standartlar, Avrupa Birliği iyi üretim uygulamaları rehberi, Steril işleme ile ilaç üretimi rehberi gibi standartlar ile de sınıflandırılabilen temiz odalar, Türkiye’de ISO 14644 standartları ile sınıflandırılır.

temizoda

a) Tablodaki tüm değerler kümülatiftir.

b) Bu konsantrasyon değerleri yüksek numune hacimleri gerektirebilir.

c) Bu partikül seviyesinde belirtilen temizlik sınıfları için sınıflandırma yapılmamıştır.

d) Bu seviyede partikül sayımı olması durumunda sınıflandırma geçersizdir.

e) 1 µm den büyük partiküllerin numune hattında tutulması riski nedeni ile tanımlama yapılmamıştır.

f) 5.0 µm ye eşit ve büyük partikül tanımı için M tanımlayıcısı kullanılmalıdır.

Temiz Oda Havalandırılması

Temiz odalarda ihtiyaç duyulan çevresel kontrol şekli her uygulamada farklılık gösterir. Ancak sistemlerin tasarımı yapılırken aşağıdaki maddeler göz önünde bulundurulmalıdır

cleanroom
  • Seçilen kontaminasyon kontrolü konsepti
  • Malzeme kalite koşulları
  • İnşa ve işletme masrafları
  • Enerji verimliliği
  • Personel sağlığı ve konforu
  • Güvenlik
  • Bakım ve tamir kolaylığı
  • Ekipman ve prosesten kaynaklı sınırlamalar

Konfor uygulamalarında HVAC sistemleri tarafından kontrol edilen 3 parametre vardır: sıcaklık, nem oranı ve hava değişim sayısı. Oysa hijyenik ortamlar için tasarlanmış HVAC sistemleri bu parametrelere ek olarak havadaki parçacık ve mikro-organizma sayısını, hava hızını, hava dağılımını ve hijyenik mahal ile çevre mahaller arasındaki basınç ilişkisini de kontrol etmelidir.

Partikül Sayısı

Temiz odalar için en önemli tasarım parametresidir. Temiz odada gerçekleşecek prosesler için gerekli temizlik sınıfından elde edilen partikül sayısı, havalandırma sisteminde, hava değişim katsayısını etkiler. Temiz odaların hava değişim katsayıları saatte 120 defa yı bulabilmektedir. Ayrıca temiz odalarda partikül boyutu da önem taşır. yüksek temizlik sınıflı temiz odalarda belirli bir çapın üzerinde patikül bulunması istenmez.

Basınç

Hava akışını sürekli temiz ortamdan daha kirli ortama doğru tutmak için temiz odalar genellikle pozitif basınç altında tutulmalıdır. Odalar arasındaki statik basınç farkı birçok standartta yer almaktadır.

temiz oda basınç

Sıcaklık

Temiz odalarda personelin konforu önem teşkil eder. Temiz odanın içerisinde gerçekleştirilen proses de sıcaklığın belirlenmesinde önem taşır. Örneğin, ameliyathanelerde hastanın hipotermiye girmemesi gerekirken, gıda sektöründe gıdanın bozulmaması gerekir.

Nem

Temiz odalardaki bağıl nem oranı da personel üzerinde etkilidir. Bağıl nem oranı üretimde, ürün kalitesini etkilediği gibi, ameliyathanelerde yaranın kuruması ve kanın pıhtılaşmasında büyük etkiye sahiptir. Sağlık kuruluşlarında organizmaların oluşumu, çoğalması ve kullanılan kimyasalların etkileşimini minimuma düşürmek için bağıl nem oranı önemlidir.  Nem kontörlü üretim prosesi, ekipman ve materyaller, elektrostatik yüklerin azaltılması ve personel konforu göz önünde bulundurularak yapılmalıdır. Temiz oda tertibatlarında nem kontrolü içerideki ekipmanlardan çok dış ortamdan etkilenmektedir.

Hepa Filtre Nedir?

Hepa filtreler yüksek verimlilikte partikül tutucu hava filtreleridir. 0.3µm çapındaki partiküller için verimliliği %85 den, %99.995 e kadar değişmektedir. HEPA olarak adlandırılan, H sınıfı filtreler DIN EN 1822’nin belirlediği oransal/nüfuz etme verimi (frictional efficiency or penetration) testine tabi tutularak, en fazla nüfuz eden parçacık büyüklüğü (most penetrating particle size MPPS) değerlerine göre sınıflandırılırlar. Bu sınıftaki filtreler için filtre veriminden bahsedilmez, ölçülen değerler, filtrenin partikül yakalama verimidir.

HEPA filtrenin çalışma ömrünün attırılması için, büyük partikülleri ve fiberleri seçip yakalayabilecek daha az verimli filtreler kullanılabilir. HEPA filtrelerin değiştirilme periyotlarının her birinde birkaç ön filtre değişimi HEPA filtre ömrünü 4 kat arttırır. HEPA filtrelerin 2µm çaptan büyük partiküllerden, keten tiftiğinden(lint) ve konsantrasyonu 2.3mg/m3’den büyük partiküllerden korunması gerekir.  HEPA filtrenin tıkanma yatkınlığı toz ve ön filtre karakteristiğinden etkilenir. Filtre çeşitleri hakkında detaylı bilgiye aşıdadaki linkten ulaşabilirsiniz.

Dosya Kilitli

Yazıyı .pdf olarak indirmek için Lütfen Giriş Yapın!


TS EN ISO14644-1, Temiz Odalar Ve Bunlarla İlgili Kontrollü Ortamlar Bölüm 1: Parçacık Derişimi İle Hava Temizliğinin Sınıflandırılması 2015

TS EN ISO14644-4 Temiz Odalar Ve Bunlarla İlgili Kontrollü Ortamlar  Bölüm 4: Tasarım, İnşaat  Ve İlk Çalıştırma, 2001

Yazıcıoğlu Osman, Aykut Şeref, Temiz Odaların Tasarımı, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Yıl:8 Sayı :15 Sayfa 37-54, 2009

Whyte W. Cleanroom Technology: Fundamentals of Design, Testing and Operation John Wiley and Sons, 1. Baskı 2001

Sandle Tim, The Development of Cleanrooms: An Historical Review Part2: The Path Towards International Harmonization, The University of Manchester, Kasım 2016

Dişli Erim, Temiz Oda İklimlendirme Sistemi Tasarımına Etki Eden Parametrelerin Teorik Olarak İncelenmesi, Kırıkkale Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendisliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Temmuz 2011


Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

enerji sistemleri
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleyiciyi devre dışı bırakarak bizi desteklemeyi düşünün